Vaattoegangszorg
- Optimale device-selectie op basis van: indicatie, verwachte therapieduur, farmacologische eigenschappen (osmolariteit, pH, vesicant/irriterend), veneuze conditie, risicoprofiel en patiëntvoorkeur en leefstijl
- Verminderen van complicaties
- Bevorderen van veilige zorg in alle settings
- Stimuleren van evidencebased practice volgens INS-standaarden
Inhoudsopgave
Kenmerken
- Evidencebased en in lijn met de Infusion Nurses Society (INS Standards of Practice)
- Aansluiting op nationale richtlijnen zoals Stichting Vascular Infusion Technology (VIT), Vilans en de Richtlijnendatabase
- Device-selectie op basis van indicatie, therapieduur, medicatie-eigenschappen en patiëntfactoren
- Vein preservation als uitgangspunt
- Escalatieprincipe: van minst invasief naar centraal indien nodig
- Gericht op patiëntveiligheid, comfort en zorgcontinuïteit (ziekenhuis én thuissituatie)
- Aandacht voor infectiepreventie, complicatiepreventie en kwaliteitsborging
Algemene principes van vaattoegang
-
Vein Preservation (vene-sparend beleid)
- Spaar perifere venen ter voorkoming van toekomstig vaatverlies
- Vermijd onnodige herprikken
- Overweeg vroegtijdig een duurzamer device bij langere therapie
- Extra aandacht bij oncologische en nefrologische patiënten (toekomstige dialyse)
-
Escalatieprincipe
- Start met de minst invasieve toegangsweg
- Escaleer naar midline of centrale lijn bij:
- Langere therapieduur
- Onvoldoende perifere toegang
- Bij irriterende of vesicante medicatie direct CVC
- Voorkom te lang doorbehandelen via een inadequaat device
-
Shared decision making
- Betrek patiënt bij keuze
- Houd rekening met:
- Thuissituatie
- Mobiliteit
- Leeftijd van de patiënt
- Werk en leefstijl
- Zelfzorgmogelijkheden
Soorten vaattoegang
-
Perifere intraveneuze katheter (PIVC)
Indicatie
- Kortdurende therapie (meestal ≤ 3–5 dagen)
- Niet-irriterende en niet-vesicante vloeistoffen
Voordelen
- Snel en eenvoudig te plaatsen
- Minst invasief
- Lage procedurele belasting
Risico’s
- Infiltratie
- Flebitis
- Extravasatie
- Dislocatie
INS-principe
- Dagelijkse beoordeling noodzakelijk
- Verwijderen zodra niet meer geïndiceerd (clinically indicated replacement)
-
Midline katheter
Beschrijving
- Lange perifere katheter
- Ingebracht in vene van bovenarm
- Tip ligt perifeer (niet centraal)
Indicatie
- Therapie van meerdere dagen tot maximaal 4 weken (marktregistratie NL)
- Perifeer compatibele medicatie
Voordelen
- Langere levensduur dan PIVC
- Minder herprikken
- Verbeterd comfort
- Geschikt voor extramurale zorg
Beperkingen
- Niet geschikt voor:
- Vesicanten
- Hyperosmolaire oplossingen
- Extreme pH
- Tip ligt niet in centrale circulatie
-
Perifeer ingebrachte centrale catheter (PICC)
Beschrijving
- Perifere inbreng
- Kathetertip in centrale circulatie (ter hoogte van vena cava superior en rechter atrium)
Indicatie
- Therapie > 2 weken
- Vesicante of irriterende medicatie
- Totale parenterale voeding (TPN)
- Langdurige antibiotica
- Thuistherapie
Voordelen
- Geschikt voor langdurige therapie
- Relatief minder invasief dan getunnelde systemen
- Geschikt voor extramurale zorg
Risico’s
- Trombose
- Cathetergerelateerde bloedbaaninfectie (CRBSI= Catheter-Related Bloodstream Infection)
- Occlusie
INS-principe
- Radiologische of ECG-geleide tipcontrole
- Gestructureerd onderhoudsprotocol
-
Centraal veneuze katheter (CVC) en veneuze poortkatheter (VIT)
Niet-getunnelde CVC
Indicatie
- Kort tot middellang gebruik
- Acute setting
- Hemodynamische monitoring
Complicaties
- Pneumothorax
- Hematoom
- Infectie
- Trombose
Getunnelde CVC / Implanteerbare poort (VIT)
Indicatie
- Langdurige therapie
- Vesicante chemotherapie
- TPN
- Frequente bloedafnames
Voordelen
- Lagere infectiekans door cuff/tunnel
- Langdurige inzetbaarheid
- Betere kwaliteit van leven bij chronische therapie
-
PICC-poort
De PICC-poort combineert kenmerken van een PICC en een implanteerbare poortkatheter. Het systeem wordt via een perifere vene ingebracht, zoals bij een PICC, maar het katheteruiteinde is verbonden met een implanteerbare poort onder de huid. Hierdoor is er geen uitwendige katheter aanwezig wanneer de port niet in gebruik is. Voor toediening wordt de poort, net als bij een traditionele poortkatheter, met een niet-borende Hubernaald aangeprikt.
Het is een volledig implanteerbare centrale vaattoegang die via een perifere vene wordt ingebracht en de voordelen van een PICC en een poortkatheter combineert.
Waarom een PICC-poort?
Een PICC-poort kan een alternatief zijn wanneer langdurige veneuze toegang nodig is, maar een volledig geïmplanteerde pooort de voorkeur heeft boven een uitwendige katheter. De PICC-poort biedt daarmee een combinatie van:- de perifere toegangsroute van een PICC;
- de volledig implanteerbare toepassing van een poortkatheter;
- geen uitwendige katheter wanneer de poort niet is aangeprikt;
- langdurige beschikbaarheid van centrale veneuze toegang;
- mogelijk meer bewegingsvrijheid en minder dagelijkse katheterzorg voor de patiënt.
Wanneer kan een PICC-poort worden overwogen?
Een PICC-poort kan worden overwogen bij patiënten die naar verwachting langdurig of herhaaldelijk intraveneuze therapie nodig hebben en waarbij een implanteerbare vaattoegang wenselijk is. De keuze voor een PICC-poort is afhankelijk van onder andere:- de duur en frequentie van de behandeling;
- de eigenschappen van het geneesmiddel of de infuusvloeistof;
- de conditie van het veneuze systeem;
- het risico op complicaties;
- de thuissituatie en mogelijkheden voor zorg;
- de zelfredzaamheid en leefstijl van de patiënt;
- de voorkeur van de patiënt;
- het verwachte gebruik van de vaattoegang.
Aandachtspunten
Een PICC-poort vraagt, net als andere centrale veneuze toegangen, om zorgvuldige indicatiestelling, deskundige plaatsing en adequaat onderhoud. Bij gebruik zijn onder andere aseptisch werken, correcte aanpriktechniek en controle op complicaties van belang. Denk hierbij aan infectie, trombose, occlusie, dislocatie en problemen met de insteekplaats of het systeem.De specifieke eigenschappen, indicaties en gebruiksmogelijkheden kunnen per type PICC-poort verschillen. Raadpleeg daarom altijd het lokale protocol en de productinformatie van de fabrikant.
De keuze voor vaattoegang
Een PICC-poort is geen standaardoplossing voor iedere patiënt. De keuze voor een PICC-poort, PICC, poortkatheter of andere vaattoegang moet worden afgestemd op patiënt, therapie en zorgsituatie.
Keuzecriteria op basis van therapieduur (volgens INS-principes)
- ≤ 5 dagen: PIVC indien medicatie perifeer compatibel
- 5–30 dagen: Overweeg midline bij stabiele perifere therapie
- > 2–4 weken of kans op verlenging: PICC of centrale toegang
- Vesicanten / TPN / extreme pH/ hoge osmolariteit: Centrale toegang
Verzorging en infectiepreventie
Algemene hygiënische principes
- Handhygiëne volgens actuele richtlijnen
- Aseptische no-touch techniek (ANTT)
- Gebruik van maximale barrièremaatregelen bij centrale lijnen
- Dagelijkse beoordeling van noodzaak
Verzorging insteekopening
- Inspectie op roodheid, lekkage, pijn of zwelling
- Transparant huidfolie (visualisatie mogelijk)
- Verbandwissel:
- Volgens protocol
- Bij loslaten, vervuiling of vocht
- Chloorhexidine-alcohol huiddesinfectie (indien niet gecontra-indiceerd)
Flush- en slotbeleid
- Spoelen met NaCl 0,9% volgens pulsatie techniek leidraad VIT nakijken
- Positieve druk-techniek bij afsluiten
- Lock-oplossing volgens protocol
- Spoelen:
- Voor en na medicatietoediening
- Na bloedafname
- Volgens onderhoudsschema bij niet-gebruik
Naadloze connectoren & lijnmanagement
- Gebruik van naadloze (needleless) connectoren
- Desinfectie van aansluitpunten vóór elke manipulatie
- Minimaliseer lijnonderbrekingen
- Sluit ongebruikte lumen af
Complicatiecontinuüm
Perifere katheters
- Infiltratie
- Extravasatie
- Flebitis
- Dislocatie
Centrale katheters
- Cathetergerelateerde bloedbaaninfectie (CRBSI= Catheter-Related Bloodstream Infection)
- Trombose
- Occlusie
- Mechanische complicaties
- Infiltratie
- Extravasatie
- Dislocatie
Reactie op pleisters/folies/fixatiemateriaal
-
Symptomen
- Huidirritatie (roodheid, jeuk, branderig gevoel)
- Allergische contactdermatitis (eczeemachtige uitslag, blaasjes)
- Maceratie (weke, witte huid door vochtophoping)
- Mechanische schade (huidbeschadiging bij verwijderen, “skin stripping”)
-
Mogelijke oorzaken
- Overgevoeligheid voor lijmstoffen (acrylaten, siliconen)
- Langdurige blootstelling aan vocht/zweet
- Frequente wisseling van verbandmateriaal
- Kwetsbare huid (ouderen, kinderen, corticosteroïdgebruik)
-
Signalering
Let op:
- Roodheid buiten de randen van de pleister
- Jeuk of pijnklachten
- Blaasjes of schilfering
- Natte of verweekt uitziende huid
Evalueer bij elke verbandwissel de huidconditie.
-
Preventie
Kies bij risicopatiënten:
- Hypoallergene of siliconenpleisters
- Huidbeschermende barrièrefilm (barrier wipe/spray)
Zorg voor:
- Schone, droge huid vóór aanbrengen
- Minimale spanning op de huid bij fixatie
- Afwisselen van plakplaatsen indien mogelijk
-
Behandeling/aanpak bij reactie
Milde irritatie:
- Verwijder of vervang het materiaal
- Gebruik alternatief fixatiemateriaal (bijv. siliconen)
- Bescherm de huid met barrièremiddel
Ernstigere reactie (bijv. allergisch):
- Stop gebruik van verdacht materiaal
- Overweeg consult arts/verpleegkundig specialist
- Eventueel lokale behandeling (bijv. corticosteroïdcrème volgens voorschrift)
Bij huidbeschadiging:
Gebruik atraumatische verwijdertechniek (slow peel, huid ondersteunen)
Overweeg niet-klevende fixatie (zwachtel/netverband
-
Praktische tips
- Verwijder pleisters langzaam, in haarrichting en laag over de huid
- Gebruik zo nodig een lijmoplosser
- Documenteer reacties duidelijk in dossier
- Informeer patiënt over eerdere/allergische reacties
Aanvullende fixatie- en infectiepreventiestrategieën
Gebruik van huidlijm (tissue adhesive)
-
Doel van huidlijm
- Extra fixatie van de katheter bij de insteekopening
- Verminderen van microbeweging (micromotion)
- Reduceren van vroegtijdige dislocatie
- Mogelijke reductie van bloeding of lekkage direct post-insertie
-
Toepassing volgens actuele inzichten (INS/VIT-duiding)
- Met name te overwegen bij:
- PICC-lijnen
- Midlines
- Centrale katheters
- Patiënten met verhoogd risico op dislocatie
- Kan worden gebruikt als aanvulling op sutureless securement devices (fixatie zonder hechting)
- Niet bedoeld als vervanging van een steriel verband
- Met name te overwegen bij:
-
Belangrijke aandachtspunten
- Alleen aanbrengen direct na insertie op droge huid
- Niet gebruiken bij:
- Actieve huidirritatie
- Overgevoeligheid voor cyanoacrylaten
- Inspectie van de insteekplaats moet mogelijk blijven
- Niet routinematig verplicht, indicatiegericht inzetten
-
KernboodschapHuidlijm kan bijdragen aan betere stabilisatie en mogelijk minder complicaties, maar maakt altijd deel uit van een totaal fixatie- en onderhoudsbeleid.
Gebruik van CHG-pleister (chloorhexidine-impregnated dressing)
-
Doel van CHG-impregneerde pleisters
- Continue antimicrobiële werking rond insteekopening
- Verlaging van risico op kathetergerelateerde bloedbaaninfecties (CRBSI)
- Aanvulling op standaard aseptisch beleid
-
Indicaties (volgens INS en Nederlandse praktijk)
Te overwegen bij:
- Centrale lijnen (PICC, CVC, getunnelde katheters)
- IC-patiënten
- Patiënten met verhoogd infectierisico
- Langdurige katheterligging
Niet standaard noodzakelijk bij:
- Kortdurende PIVC
- Zeer korte therapie zonder risicofactoren
-
Voorwaarden voor gebruik
- Geen bekende overgevoeligheid voor chloorhexidine
- Huid intact
- Correcte positionering onder transparante pleister
- Regelmatige inspectie op huidreacties
-
Aandachtspunten
- Kan huidirritatie veroorzaken (met name bij neonaten of kwetsbare huid)
- Niet combineren met andere CHG-bevattende producten zonder indicatie
- Verbandwissel volgens protocol
Positionering binnen de leidraad
Binnen vaattoegangszorg geldt:
- Voor de zorg van de insteekopening van de vaattoegang: overweeg gerbuik te maken van de Vilans-protocol of het protocol van het behandelend ziekenhuis
- Fixatie is essentieel voor complicatiepreventie
- Combineer:
- Sutureless securement (het fixeren van een katheter zonder hechtingen)
- Correct verbandmanagement
- Eventueel huidlijm (indicatiegericht)
- CHG-pleister bij verhoogd infectierisico
- Dagelijkse evaluatie van:
- Noodzaak katheter
- Stabiliteit
- Huidconditie
- Infectiesignalen