Leidraad infuuszorg

Bloedtransfusie protocol: verplichte controles stap-voor-stap

Bij veilige bloedtransfusie begint het met dubbele controle: juiste patiënt + juiste product. Deze stap-voor-stap checklist helpt je geen essentiële stap te missen van baseline vitale waarden tot transfusiereactie-herkenning in de kritieke eerste 15 minuten.

Inhoudsopgave

Beslisboom: Toediening van bloedproducten

Bij elke stap: stel de juiste vraag

  • Vraag 1: Is het volgens het geldende protocol toegestaan om bloedproducten toe te dienen zonder continue aanwezigheid van een verpleegkundige?
    • Ja: Ga door naar vraag 2
    • Nee: Toediening uitsluitend met verpleegkundige die aanwezig is tijdens de gehele transfusie. Kies zwaartekracht of pomp volgens protocol.
  • Vraag 2: Is er een tweede bevoegde persoon (bijv. mantelzorger of zorgverlener) aanwezig die, na aansluiten en controles door de verpleegkundige, kan handelen volgens instructies?
    • Ja: Ga door naar vraag 3
    • Nee: Toediening alleen toegestaan met verpleegkundige die continu aanwezig is . Kies zwaartekracht of pomp volgens protocol
  • Vraag 3: Gaat het ziekenhuis/instelling akkoord met toediening van bloedproducten via een mechanische pomp zonder continue aanwezigheid van een verpleegkundige?
    • Ja: Ga door naar vraag 4
    • Nee: Mechanische pomp niet toegestaan. Kies zwaartekracht
  • Vraag 4: Is een afwijking in inloopsnelheid van ongeveer ±15% acceptabel voor dit bloedproduct en deze patiënt?
    • Ja: Ga door naar vraag 5
    • Nee: Nauwkeurige dosering vereist. Kies mechanische pomp
  • Vraag 5: Wordt het bloedproduct toegediend via een centraal veneuze katheter (CVK)?
    • Ja: Toediening via mechanische pomp
    • Nee: Mechanische pomp of zwaartekracht mogelijk, volgens bovenstaande keuzes

Samenvatting keuzelogica

Zwaartekracht (alleen via perifeer infuus)

  • Verpleegkundige is continu aanwezig
  • Geen tweede bevoegde persoon beschikbaar
  • Mechanische pomp niet toegestaan volgens protocol

Mechanische pomp

  • Instelling staat gebruik toe zonder continue aanwezigheid van verpleegkundige
  • Tweede persoon kan observeren en handelen
  • Nauwkeurige inloopsnelheid vereist

Vragen en antwoorden: Toediening bloedproducten

  • Welke factoren spelen een rol bij de keuze tussen een mechanische pomp en zwaartekracht?
    • Instellings- en ziekenhuisbeleid (Vilans / V&VN / INS-conform)
    • Aanwezigheid van een verpleegkundige tijdens de toediening
    • Aanwezigheid van een tweede geïnstrueerde persoon
    • Type vaattoegang (perifeer infuus of CVK)
    • Vereiste nauwkeurigheid van de inloopsnelheid
    • Patiëntveiligheid en risicoprofiel
  • Welke bloedproducten worden extramuraal via infuustherapie toegediend?
    • Erytrocyten (packed cells, erytrocyten in SAGM)
    • Trombocyten (samengevoegd of aferese, in PAS-II of plasma)
    • Fresh Frozen Plasma (plasma, aferese, vers bevroren)
    • Immunoglobulinen (intraveneus en subcutaan)

    (Toediening altijd volgens protocol en landelijke richtlijnen)

  • Wat is de enige situatie waarin zwaartekracht de voorkeursmethode is?

    Als de verpleegkundige gedurende de gehele transfusie aanwezig is en actief toezicht houdt op:

    • Inloopsnelheid
    • Patiënt
    • Bijwerkingen en complicaties

Verplichte controles bij toediening van bloedproducten

  • Controle van het bloedproduct (vóór aansluiten)

    Altijd uitvoeren door twee bevoegde personen (of volgens lokaal protocol vastgelegde dubbele controle).

    Te controleren:

    • Juiste patiënt (volledige naam + geboortedatum)
    • Uniek patiëntnummer
    • Bloedgroep patiënt
    • Bloedgroep bloedproduct
    • Compatibiliteitsverklaring (kruisproef)
    • Productsoort (erytrocyten, trombocyten, plasma, etc.)
    • Donornummer
    • Houdbaarheidsdatum en -tijd
    • Uiterlijk product (geen stolsels, hemolyse, lekkage of verkleuring)
    • Specifieke instructies (bestraald, CMV-negatief, etc.)

    Bij twijfel: NIET aansluiten en direct contact opnemen met het leverende ziekenhuis/bloedbank.

    Medicatie aanwezig voor allergische reactie!!!!!!

  • Identiteitscontrole patiënt (bedside check)
    • Actieve identificatie (vraag patiënt naam + geboortedatum te noemen)
    • Vergelijk met polsbandje (indien aanwezig)
    • Vergelijk met begeleidende transfusiedocumentatie

    Deze controle moet plaatsvinden vlak vóór het aansluiten.

  • Baseline controles vóór start transfusie

    Minimaal vastleggen:

    • Bloeddruk (tensie)
    • Polsfrequentie
    • Temperatuur
    • Ademhalingsfrequentie
    • Saturatie (indien geïndiceerd)
    • Klinische toestand (kleur, dyspneu, koude rillingen, pijn)

    Dit vormt je referentiewaarde bij verdenking transfusiereactie.

  • Observatie tijdens transfusie

    Eerste 15 minuten = kritieke fase

    • Verpleegkundige blijft aanwezig
    • Controle vitale functies na 15 minuten
    • Observeren op: Koorts Rillingen Dyspneu Rugpijn Hypotensie Jeuk/urticaria Onrust

    Daarna:

    • Controle volgens lokaal protocol (bijv. 30 min, 1 uur, einde transfusie)
    • Tweede aanwezige persoon (indien van toepassing) moet weten welke alarmsignalen optreden en direct verpleegkundige kunnen waarschuwen
  • Controles na afloop
    • Vitale parameters opnieuw meten
    • Toestand patiënt beoordelen
    • Infuuslijn spoelen volgens protocol
    • Documentatie volledig invullen: start- en stoptijd, productgegevens, eventuele bijwerkingen en wie heeft toegediend/gecontroleerd
  • Bij verdenking transfusiereactie

    Direct:

    1. Transfusie stoppen
    2. Infuuslijn openhouden met NaCl 0,9%
    3. Vitale functies controleren
    4. Contact opnemen met behandelend arts/ ziekenhuis
    5. Bloedproduct en toedieningssysteem bewaren voor onderzoek
  • Noodmedicatie bij toediening van bloedproducten in de thuissituatie

    Bij de toediening van bloedproducten in de thuissituatie is het essentieel dat altijd de juiste noodmedicatie beschikbaar is om acute transfusiereacties snel te kunnen behandelen. Hoewel ernstige reacties zeldzaam zijn, kan een snelle interventie levensreddend zijn.

    Medicatie:

    • Antihistaminica Bijvoorbeeld cetirizine of clemastine, voor de behandeling van milde tot matige allergische reacties zoals huiduitslag, jeuk of netelroos.
    • Corticosteroïden Bijvoorbeeld hydrocortison of prednisolon, voor ernstigere allergische reacties of anafylactoïde verschijnselen die niet volledig reageren op antihistaminica.
    • Adrenaline (epinefrine) Bijvoorbeeld als intramusculaire injectie of auto-injector. Dit is de eerste keuze bij een anafylactische reactie met cardiovasculaire symptomen zoals hypotensie of duizeligheid.
    • Vloeistofresuscitatie Toegankelijke isotone zoutoplossing voor volumeondersteuning bij hypotensie.

    Belangrijke richtlijnen:

    • De patiënt en/of zorgverlener moet getraind zijn in het herkennen van transfusiereacties en het gebruik van noodmedicatie.
    • Bij tekenen van ernstige transfusiereactie altijd direct stoppen met de transfusie, de infuuslijn doorspoelen met zoutoplossing en zo snel mogelijk medische hulp inschakelen.
    • Een duidelijke instructie voor handelingen bij noodsituaties moet beschikbaar zijn in de thuissituatie. Het systematisch beschikbaar hebben van deze noodmedicatie, samen met adequate training, verkleint het risico op ernstige complicaties aanzienlijk en draagt bij aan de veiligheid van transfusies buiten het ziekenhuis.